Opis działań kontrolnych przeprowadzanych na podstawie art. 22a, art. 25d ust. 1 lub art. 26a ust. 10 ustawy o rehabilitacji - PFRON

Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w zakresie przewidzianym ustawą o rehabilitacji (…), sprawuje kontrolę nad prawidłowością:

• realizacji przepisu art. 22 ustawy o rehabilitacji, określającego warunki i zasady obniżenia wpłat na Fundusz,
• ubiegania się o refundację składek na ubezpieczenia społeczne,
• ubiegania się o miesięczne dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych,
• realizacji przepisu art. 33b ust. 1-6 ustawy o rehabilitacji lub wykonania obowiązku o którym mowa w art. 33b ust. 8 ustawy o rehabilitacji.

Podstawa prawna

W odniesieniu do podmiotów prowadzących działalność gospodarczą kontrole są prowadzone zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo Przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r., poz. 221 z późn. zm.) oraz, w kwestiach nieuregulowanych ww. ustawą, rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 października 2023 roku w sprawie trybu i sposobu przeprowadzania kontroli przez organy upoważnione do kontroli na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2283).

Kontrole podmiotów nie prowadzących działalności gospodarczej prowadzone są zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 października 2023 roku w sprawie trybu i sposobu przeprowadzania kontroli przez organy upoważnione do kontroli na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Podmioty podlegające czynnościom kontrolnym

1. Podmioty, które sprzedają lub nabywają towary i usługi (z włączeniem handlu) określone w art. 22 ust. 1 ustawy o rehabilitacji (…) w zakresie prawidłowości realizacji przepisu art. 22 ustawy o rehabilitacji (…).
2. Wnioskodawcy w zakresie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne opisanych w art. 25a ustawy o rehabilitacji (…).
3. Pracodawcy, którzy ubiegają się o miesięczne dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników będących osobami niepełnosprawnymi przysługujące ze środków Funduszu, zgodnie z art. 26a-c ustawy o rehabilitacji (…)
4. Dysponenci zakładowych funduszy aktywności lub funduszy rehabilitacji, którzy ubiegają się o wypłatę z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych miesięcznych środków zgodnie z art. 33b ust. 1 ustawy o rehabilitacji (…).

Cel kontroli

Celem kontroli jest ustalenie stanu faktycznego i prawnego w zakresie spełniania przez podmioty kontrolowane warunków jego dotyczących, określonych w przepisach ustawy o rehabilitacji (…) a w odniesieniu do beneficjentów Funduszu, także w zakresie zgodności kwot pomocy otrzymanych ze środków PFRON.

Postępowanie kontrolne

1. Kontrola może być przeprowadzona jako:
   • kompleksowa – obejmująca całokształt działań kontrolowanego w zakresie realizacji zadań określonych w ustawie;
   • problemowa – obejmująca sprawdzenie realizacji wybranego zadania lub grupy zadań realizowanych przez kontrolowanego;
   • sprawdzająca – obejmująca stwierdzenie wykonania zaleceń pokontrolnych;
   • doraźna – obejmująca badanie prawidłowości działania kontrolowanego w zakresie określonego zagadnienia wynikającego ze skargi, wniosku lub informacji pochodzących ze środków komunikacji społecznej;
2. Kontrolę przeprowadza się na podstawie pisemnego upoważnienia do przeprowadzenia kontroli podpisanego przez Prezesa Zarządu PFRON. W trakcie przeprowadzania kontroli w uzasadnionych przypadkach może być zmieniony zakres, miejsce, termin kontroli lub skład zespołu kontrolujących. Zmiana wymaga wydania nowego upoważnienia do kontroli.
3. Upoważnienie do kontroli zawiera:
   • oznaczenie organu upoważnionego do kontroli – Prezes Zarządu Państwowego Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych,
   • datę wydania upoważnienia,
   • numer upoważnienia,
   • imiona, nazwiska oraz numery legitymacji służbowych kontrolujących,
   • imię i nazwisko, kierującego zespołem kontrolujących,
   • podstawę prawną realizowanej kontroli,
   • imię i nazwisko albo nazwę i adres kontrolowanego,
   • zakres kontroli,
   • miejsce i datę rozpoczęcia oraz datę zakończenia kontroli,
   • imię, nazwisko oraz podpis osoby udzielającej upoważnienia, z podaniem stanowiska lub funkcji,
   • pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego.
4. Kontrola jest przeprowadzana przez zespół składający się z co najmniej dwóch kontrolujących.
5. W odniesieniu do kontrolowanych prowadzących działalność gospodarczą, Fundusz zawiadamia o zamiarze wszczęcia kontroli. Kontrola rozpoczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się w przypadku, gdy przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia.
6. W odniesieniu do kontrolowanych, którzy nie prowadzą działalności gospodarczej, Fundusz zawiadamia o zamiarze wszczęcia kontroli:
   • kompleksowej,
   • problemowej.
     Kontrola rozpoczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się w przypadku kontroli:
   • sprawdzającej,
   • doraźnej.
7. U kontrolowanego prowadzącego działalność gospodarczą nie można równocześnie podejmować i prowadzić więcej niż jednej kontroli.
8. Czas trwania wszystkich kontroli realizowanych przez Fundusz u kontrolowanego prowadzącego działalność gospodarczą w jednym roku kalendarzowym nie może przekraczać w odniesieniu do:
   • mikroprzedsiębiorców – 12 dni roboczych;
   • małych przedsiębiorców – 18 dni roboczych;
   • średnich przedsiębiorców – 24 dni roboczych;
   • pozostałych przedsiębiorców – 48 dni roboczych.
9. Przedłużenie czasu trwania kontroli u kontrolowanego prowadzącego działalność gospodarczą jest możliwe jedynie z przyczyn niezależnych od Funduszu i wymaga uzasadnienia na piśmie. Przedłużenie czasu trwania kontroli nie może naruszać terminów, o których mowa w pkt 8.
10. Przed przystąpieniem do kontroli, kontrolujący okazują kontrolowanemu upoważnienie oraz legitymacje służbowe.
11. Czynności kontrolne mogą być dokonywane w obecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej, z wyłączeniem kontroli realizowanej za zgodą kontrolowanego w sposób zdalny.
12. Kontrolowany pisemnie wskazuje osobę upoważnioną, reprezentującą go w trakcie kontroli.
13. Kontrola jest przeprowadzana w siedzibie podmiotu kontrolowanego lub w miejscu prowadzenia działalności przez kontrolowanego, w dniach i godzinach jego pracy. W uzasadnionych przypadkach, kontrola może być przeprowadzona:
    • poza godzinami pracy kontrolowanego lub w dni wolne od pracy;
    • w miejscu i godzinach świadczenia pracy przez pracowników kontrolowanego, w obecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej;
    • w siedzibie organu upoważnionego do kontroli;
    • w miejscu przechowywania przez kontrolowanego dokumentacji dotyczącej działalności podlegającej kontroli;
    • za zgodą kontrolowanego, w sposób zdalny za pośrednictwem operatora pocztowego lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli może to usprawnić prowadzenie kontroli lub przemawia za tym charakter prowadzonej kontroli.
14. W przypadku konieczności zasięgnięcia opinii biegłego w sprawie zagadnień objętych kontrolą, o jego powołaniu zawiadamia się kontrolowanego.
15. Na podstawie upoważnienia wydanego przez Fundusz, biegły może uczestniczyć w czynnościach kontrolnych w obecności kontrolowanego.
16. Kontrolowany ma zapewnić kontrolującym oraz biegłym upoważnionym do udziału w kontroli warunki i środki niezbędne do sprawnego przeprowadzenia kontroli, w szczególności:
    • swobodny wstęp i poruszanie się po siedzibie kontrolowanego lub miejscu prowadzenia przez niego działalności,
    • w miarę możliwości samodzielne zamykane pomieszczenie, jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia kontroli,
    • wydzielone miejsce do przechowywania dokumentów i zabezpieczonych przedmiotów,
    • możliwość podłączenia do sieci elektrycznej sprzętu komputerowego i elektronicznego służącego do prowadzenia kontroli,
    • możliwość korzystania z innych środków technicznych (w szczególności drukarki, kserokopiarki), niezbędnych do przeprowadzenia kontroli, o ile kontrolowany nimi dysponuje.
17. Kontrolujący dokonują ustaleń stanu faktycznego na podstawie zebranych w toku kontroli dowodów oraz:
    • badania dokumentów,
    • żądania udzielenie wyjaśnień w wyznaczonym terminie,
    • przyjmowania wyjaśnień,
    • przeprowadzonych oględzin.
18. Dowodami są w szczególności: dokumenty, wyniki oględzin, pisemne wyjaśnienia i oświadczenia świadków, opinie biegłych.
19. Kontrolowany potwierdza za zgodność z oryginałem sporządzone kopie dokumentów i wydruków. W przypadku odmowy potwierdzenia za zgodność z oryginałem kopii dokumentów i wydruków potwierdza je kontrolujący, o czym informuje w protokole kontroli.
20. Wyniki przeprowadzonej kontroli są przedstawiane w protokole kontroli, który zawiera:
    • imię i nazwisko albo nazwę kontrolowanego, jego adres,
    • datę rozpoczęcia i zakończenia kontroli z uwzględnieniem przerw w kontroli,
    • imiona i nazwiska kontrolujących
    • imiona i nazwiska pracowników kontrolowanego uczestniczących w czynnościach kontrolnych oraz składających wyjaśnienia w toku kontroli,
    • określenie miejsca kontroli, zakresu kontroli oraz okresu objętego kontrolą,
    • opis stanu faktycznego, stwierdzonego w toku kontroli, w tym opis ustalonych nieprawidłowości lub naruszeń prawa lub odpowiedniej adnotacji jeżeli w toku kontroli nie stwierdzono nieprawidłowości lub naruszeń prawa.
    • opis załączników stanowiących część składową protokołu kontroli
    • informację o możliwości zgłaszania umotywowanych zastrzeżeń co do ustaleń zawartych w protokole kontroli w terminie 7 dni od dnia otrzymania protokołu.
21. Protokół kontroli jest sporządzany w wersji papierowej lub elektronicznej w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach po jednym dla kontrolowanego i Funduszu.
22. Protokół kontroli podpisują kontrolujący (wskazani w upoważnieniu) i przekazują kontrolowanemu w celu podpisania w terminie 7 dni od dnia otrzymania. Kontrolujący i kontrolowany parafują każdą stronę protokołu sporządzonego w formie papierowej.
23. Protokół może być dostarczony kontrolowanemu za pośrednictwem operatora pocztowego lub poprzez doręczenie elektroniczne.
24. Kontrolowany może zgłosić przed podpisaniem protokołu kontroli umotywowane zastrzeżenia co do ustaleń zawartych w protokole. Zastrzeżenia zgłasza się w postaci papierowej lub elektronicznej w terminie 7 dni od dnia otrzymania protokołu kontroli.
25. W przypadku zgłoszenia zastrzeżeń, kontrolujący dokonują ich analizy, jeżeli jest to zasadne podejmują dodatkowe czynności kontrolne a w przypadku stwierdzenia zasadności zastrzeżeń, kontrolujący dokonują odpowiednich zmian w protokole kontroli.
26. W przypadku nieuwzględnienia zastrzeżeń w całości lub w części, kontrolujący przekazują kontrolowanemu na piśmie swoje stanowisko.
27. Po podpisaniu protokołu kontroli przez kontrolujących i kontrolowanego nie dokonuje się w nim poprawek za wyjątkiem oczywistych omyłek pisarskich, które są prostowane przez kontrolujących przez sporządzenie odpowiedniej adnotacji.
28. Kontrolowany może odmówić podpisania protokołu kontroli. Po odmowie podpisania protokołu kontroli, zamieszczana jest przez kontrolujących specjalna wzmianka w protokole.
29. Brak doręczenia Funduszowi podpisanego protokołu kontroli przekazanemu kontrolowanemu zgodnie z pkt. 23 albo niezgłoszenie zastrzeżeń co do jego ustaleń w terminie wskazanym w pkt. 24 uznaje się za odmowę podpisania protokołu kontroli. W takim przypadku kontrolujący zamieszczają odpowiednia adnotacje na protokole kontroli lub sporządzają notatkę służbową, która jest dołączana do akt kontroli.
30. Odmowa podpisania protokołu kontroli nie stanowi przeszkody do realizacji przez Fundusz ustaleń kontroli.
31. W przypadku stwierdzenia w wyniku kontroli nieprawidłowości lub naruszeń prawa, kontrolujący niezwłocznie po podpisaniu protokołu kontroli sporządzają wystąpienie pokontrolne, które jest przekazywane kontrolowanemu.
32. Wystąpienie pokontrolne zawiera opis stwierdzonych nieprawidłowości lub naruszeń prawa, uwagi i zalecenia pokontrolne zmierzające do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości i naruszeń oraz termin wykonania zaleceń.
33. Jeżeli stwierdzone w wyniku kontroli nieprawidłowości lub naruszenia prawa wskazują na konieczność podjęcia działań przez inne ograny państwowe i samorządowe, Fundusz przekazuje wystąpienie pokontrolne do tych organów oraz informuje o tym kontrolowanego.
34. Kontrolowany w terminie wyznaczonym w wystąpieniu pokontrolnym, zawiadamia Fundusz o sposobie wykorzystania uwag i wykonania zaleceń pokontrolnych oraz o podjętych działaniach lub przyczynach niepodjęcia tych działań.
35. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie realizacji przepisu art. 22 ustawy o rehabilitacji, określającego warunki i zasady obniżenia wpłat na Fundusz, Prezes Zarządu Funduszu wszczyna postępowanie zgodne z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (…).
36. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie ubiegania się o refundację składek na ubezpieczenia społeczne, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję nakazującą zwrot nienależnie wypłaconej refundacji.
37. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie ubiegania się o miesięczne dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzje nakazującą zwrot nienależnie wypłaconego dofinansowania.
38. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie realizacji przepisu art. 33b ust. 1-6 ustawy o rehabilitacji lub wykonania obowiązku o którym mowa w art. 33b ust. 8 ustawy o rehabilitacji, Prezes Zarządu Funduszu wszczyna postępowanie zgodne z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (…).

Zgodnie z art. 56b ustawy o rehabilitacji (…), kto:

• udaremnia lub utrudnia przeprowadzenie kontroli,
• zgłasza nieprawdziwe dane lub udziela nieprawdziwych wyjaśnień lub odmawia ich udzielenia,

podlega karze grzywny do 5.000 złotych.