Opis działań kontrolnych prowadzonych wobec beneficjentów Funduszu na podstawie art. 51 ust. 3 pkt 6 ustawy o rehabilitacji - PFRON

Zarząd PFRON, w zakresie przewidzianym ustawą o rehabilitacji, sprawuje kontrolę nad wykorzystaniem środków Funduszu przekazywanych na realizację zadań podmiotom kontrolowanym.

Podstawa prawna

Kontrole podmiotów prowadzących działalność gospodarczą kontrole są prowadzone zgodnie z przepisami rozdziału 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo Przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r., poz. 221 z późn. zm.) oraz, w kwestiach nieuregulowanych ww. ustawą, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 marca 2004 r. w sprawie zasad i trybu sprawowania kontroli przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 63, poz. 586), wydanym na podstawie art. 51 ust. 3f ustawy o rehabilitacji.

Kontrola podmiotów nie będących przedsiębiorcami prowadzona jest zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 marca 2004 r. w sprawie zasad i trybu sprawowania kontroli przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 63, poz. 586).

Podmioty podlegające czynnościom kontrolnym

1. Podmioty realizujące zadania zlecone przez Fundusz lub inne zadania wynikające z ustawy o rehabilitacji (…) – na podstawie zawartych z nimi umów, w tym pracodawcy prowadzący zakład pracy chronionej, którzy otrzymali zgodnie z art. 32 ustawy o rehabilitacji:
   • dofinansowanie w wysokości do 50% oprocentowania zaciągniętych kredytów bankowych pod warunkiem wykorzystania tych kredytów na cele związane z rehabilitacją zawodową i społeczną osób niepełnosprawnych,
   • zwrot dodatkowych kosztów wynikających z zatrudnienia osób niepełnosprawnych budowy lub rozbudowy obiektów i pomieszczeń zakładu, transportowych, administracyjnych.
2. Samorząd wojewódzki.
3. Samorząd powiatowy.

Cel kontroli

Celem kontroli jest sprawdzenie stanu faktycznego i prawnego w zakresie wykorzystania środków Funduszu co do zgodności z prawem, celowości wykorzystania tych środków i oszczędności wydatków oraz zachowania zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów.

Postępowanie kontrolne

1. W odniesieniu do kontrolowanych prowadzących działalność gospodarczą, Fundusz zawiadamia o zamiarze wszczęcia kontroli. Kontrola rozpoczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się w przypadku, gdy przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia.
2. U kontrolowanego prowadzącego działalność gospodarczą nie można równocześnie podejmować i prowadzić więcej niż jednej kontroli.
3. Czas trwania wszystkich kontroli realizowanych przez Fundusz u kontrolowanego prowadzącego działalność gospodarczą w jednym roku kalendarzowym nie może przekraczać w odniesieniu do:
   • mikroprzedsiębiorców – 12 dni roboczych;
   • małych przedsiębiorców – 18 dni roboczych;
   • średnich przedsiębiorców – 24 dni roboczych;
   • pozostałych przedsiębiorców – 48 dni roboczych.
4. Przedłużenie czasu trwania kontroli u kontrolowanego prowadzącego działalność gospodarczą jest możliwe jedynie z przyczyn niezależnych od Funduszu i wymaga uzasadnienia na piśmie. Przedłużenie czasu trwania kontroli nie może naruszać terminów, o których mowa w punkcie 3.
5. Kontrolę przeprowadza się na podstawie pisemnych upoważnień do przeprowadzenia kontroli wydanych przez organ upoważniony do kontroli. W uzasadnionych przypadkach może zostać zmieniony termin (z uwzględnieniem zapisów punktu 4) lub zakres kontroli.
6. Kontrolę przeprowadza się w miarę możliwości w sposób niezakłócający funkcjonowania podmiotu kontrolowanego w:
   • siedzibie podmiotu kontrolowanego, w dniach i godzinach pracy;
   • miejscach realizacji zadań określonych w ustawie;
     W uzasadnionych przypadkach kontrola może być przeprowadzona w dni wolne od pracy lub poza godzinami pracy podmiotu kontrolowanego, a także w siedzibie oddziału Funduszu, na podstawie polecenia przeprowadzenia kontroli.
7. Kontrola może być przeprowadzana jako:
   • kompleksowa – dokonywana wyłącznie przez zespół kontrolerów, obejmująca całokształt działalności podmiotu kontrolowanego w zakresie wykorzystania środków Funduszu na realizację zadań określonych w ustawie;
   • problemowa – obejmująca wykorzystanie środków Funduszu na wybrane zadania realizowane przez podmiot kontrolowany;
   • sprawdzająca – której celem jest stwierdzenie wykonania zaleceń pokontrolnych.
8. Przed przystąpieniem do czynności kontrolnych kontroler okazuje kierownikowi podmiotu kontrolowanego:
   • upoważnienie, które zawiera oznaczenie organu upoważnionego do kontroli, numer i datę wystawienia, imię i nazwisko kontrolera, numer legitymacji służbowej kontrolera, imię i nazwisko kierownika zespołu (jeżeli do kontroli skierowano zespół kontrolerów) przywołanie podstawy prawnej kontroli, nazwę podmiotu kontrolowanego, zakres kontroli, termin ważności upoważnienia, pieczęć i podpis osoby podpisującej upoważnienie w imieniu organu upoważnionego do kontroli oraz – w przypadku kontroli przedsiębiorców – pouczenie o prawach i obowiązkach podmiotu kontrolowanego;
   • legitymację służbową
     oraz informuje o przedmiocie kontroli i uprawnieniu do uczestniczenia pracownika podmiotu kontrolowanego w czynnościach kontrolnych.
9. Kierownik podmiotu kontrolowanego:
   1. nieodpłatnie zapewnia kontrolerowi warunki i środki niezbędne do sprawnego przeprowadzenia kontroli, poprzez:
      • dostęp do niezbędnej dokumentacji w zakresie objętym kontrolą,
      • sporządzanie kopii dokumentów będących przedmiotem kontroli,
      • terminowe udzielanie wyjaśnień przez pracowników,
        a także, jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia kontroli, zabezpiecza wydzielone miejsce do przechowywania dokumentów i zabezpieczonych przedmiotów;
   2. na wniosek kontrolera kierownik podmiotu kontrolowanego potwierdza zgodność sporządzanych na potrzeby kontroli kopii, odpisów i wyciągów z dokumentów
      z oryginałami;
   3. może w formie pisemnej wyznaczyć osobę fizyczną, która będzie go reprezentowała w zakresie kontroli;
   4. może wystąpić do Prezesa Zarządu PFRON o wyłączenie kontrolującego z kontroli, jeżeli wszczęto wobec niego postępowanie karne o przestępstwo ścigane z urzędu lub stwierdzono przyczyny mogące wpłynąć na jego bezstronność, w szczególności jeżeli w ciągu 2 lat przed otrzymaniem upoważnienia był przedstawicielem lub pracownikiem podmiotu kontrolowanego;
   5. może złożyć do Prezesa Zarządu PFRON skargę na kontrolera, jeżeli ma zastrzeżenia co do sposobu przeprowadzenia kontroli.
10. W czasie trwania kontroli kontroler ma prawo do wstępu na teren obiektów podmiotu kontrolowanego bez obowiązku uzyskania przepustki.
11. W czasie trwania kontroli kontrolujący:
    • badają dokumenty;
    • przyjmują zeznania i wyjaśnienia – każdy może złożyć kontrolerowi ustne lub pisemne oświadczenie w zakresie przedmiotu kontroli;
    • przeprowadzają oględziny w obecności osoby odpowiedzialnej za przedmiot oględzin lub kierownika podmiotu kontrolowanego;
    • mogą korzystać z pomocy biegłego – podjęcie przez biegłego zleconych mu czynności w siedzibie podmiotu kontrolowanego następuje na podstawie wystawionego przez Prezesa Zarządu Funduszu upoważnienia, w obecności kontrolera, po uzgodnieniu z kierownikiem podmiotu kontrolowanego.
12. Z przeprowadzonej kontroli kontrolujący sporządza protokół w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla podmiotu kontrolowanego (bez załączników) i Funduszu. Protokół kontroli zawiera opis stanu faktycznego stwierdzonego w trakcie kontroli, w tym opis ustalonych nieprawidłowości.
13. Protokół kontroli podpisują oraz każdą kartę protokołu parafują kierownik podmiotu kontrolowanego i kierownik zespołu.
14. Przed podpisaniem protokołu kontroli kierownik zespołu umożliwia kierownikowi podmiotu kontrolowanego zapoznanie się z treścią protokołu, który powinien następnie protokół podpisać.
15. Kierownik podmiotu kontrolowanego może:
    • zgłosić, przed podpisaniem protokołu kontroli, umotywowane zastrzeżenia co do ustaleń zawartych w protokole. Zastrzeżenia zgłasza się na piśmie w terminie 7 dni od dnia otrzymania protokołu kontroli. W razie zgłoszenia zastrzeżeń kontrolujący dokonują ich analizy i w miarę potrzeby, podejmują dodatkowe czynności kontrolne, a w przypadku stwierdzenia zasadności zastrzeżeń – zmieniają lub uzupełniają odpowiednią część protokołu kontroli. W razie nieuwzględnienia zastrzeżeń w całości lub w części, kierownik zespołu przekazuje na piśmie swoje stanowisko zgłaszającemu zastrzeżenia;
    • odmówić podpisania protokołu kontroli. O odmowie podpisania protokołu kontroli kontrolujący zamieszczają wzmiankę w protokole. Odmowa podpisania protokołu kontroli przez kierownika podmiotu kontrolowanego nie stanowi przeszkody do podpisania protokołu przez kierownika zespołu i realizacji ustaleń kontroli.
16. Na podstawie wyników kontroli Zarząd Funduszu kieruje do podmiotu kontrolowanego wystąpienie pokontrolne, w którym wskazuje rodzaj nieprawidłowości, przyczyny, a także zalecenia zmierzające do ich usunięcia lub usprawnienia pracy jednostki w zakresie realizacji zadań określonych w ustawie.
17. Podmiot kontrolowany w terminie 30 dni od dnia doręczenia wystąpienia pokontrolnego informuje Zarząd Funduszu o wykonaniu zaleceń lub przyczynach ich niewykonania.
18. W przypadku uniemożliwienia przez podmiot kontrolowany przeprowadzenia kontroli lub niezastosowania się przez podmiot kontrolowany do zaleceń pokontrolnych w wyznaczonym terminie oraz nieuwzględnienia przez Zarząd Funduszu zastrzeżeń lub wyjaśnień podmiotu kontrolowanego, Prezes Zarządu Funduszu podejmuje czynności mające na celu doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem, informuje o uchybieniach odpowiedni organ nadzoru nad podmiotem kontrolowanym, w celu dalszej realizacji kieruje sprawę do właściwej jednostki organizacyjnej PFRON.
19. Środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Zgodnie z art. 56b ustawy o rehabilitacji, kto udaremnia lub utrudnia przeprowadzenie kontroli lub zgłasza nieprawdziwe dane, udziela nieprawdziwych wyjaśnień lub odmawia ich udzielenia podlega karze grzywny do 5 000 złotych.